5 توصيه حياتي براي گريز از سرطان

سرطان در زمره ي بيماري هاي شايع شده ي اخير است. بسياري از افراد در سراسر جهان به انواع سرطان ها دچارند و شمار زيادي هم جان بر سر اين مرض نهاده اند. امكان دارد بارها اين شعار را شنيده باشيد كه «پيش گيري بهتر از درمان است.»

در هر جهت ما به شما تاكيد مي كنيم درباره ي 5 توصيه ي زير به منظور جلوگيري از ابتلا به انواع سرطان اندكي بينديشيد:

۱- از مصرف انواع توتون و تنباكو به شيوه هاي گوناگون خودداري كنيد. استعمال چنين موادي قطعا خطر ابتلا به سرطان را به دنبال دارد.

طبق  تحقيقي كه در يكي از دانشگاه هاي امريكا انجام شده، اين نتيجه به دست آمده است كه افزون بر 90 درصد از مرگ و ميرهاي ناشي از سرطان ريه مربوط به افراد سيگاري بوده است هر يك نخ سيگار شامل معادل 60 ماده ي سرطان زاست. ضمنا جرم ناشي از دود سيگار و پيپ، هم چون يك لايه ضخيم قهوه اي رنگ، ريه و مسيرهاي هوايي را مي پوشاند و همين لايه، مواد سرطان زا،را در خود نگه مي دارد و موجب بقاي آنها مي شود. سرطان هاي ريه، دهان و مري در افراد سيگاري بسيار شيوع دارد. چنانچه سيگاري هستيد، آن را ترك كنيد و در غير اين صورت از افراد سيگاري فاصله بگيريد، چرا كه پژوهش ها حاكي از آنند نزديك به 3 هزار تن غير سيگاري در سال به علت قرار گرفتن در معرض دود سيگار و در نتيجه ابتلا به سرطان ريه، جان مي بازند!

۲- رعايت يك برنامه غذايي سالم و متنوع را سرمشق خود قرار دهيد. پژوهشگران بر این باورند كه تقريبا 30 درصد از انواع سرطان ها با دانش تغذيه در ارتباط است. البته آنها تاكيد ورزيده اند كه انتخاب غذاهاي سالم و مغذي در برنامه ي روزانه ي غذايي به اين مفهوم نيست كه شما صد در صد در مقابل سرطان محافظت مي شويد، بلكه تغذيه اي درست و اصولي به شما ياري مي كند كه احتمال و خطر ابتلا به انواع سرطان را بكاهيد.

چند پيشنهاد:

تا حدي كه قادريد، از ميوه ها، سبزي ها و صيفي ها استفاده كنيد.4 تا 5 وعده ميوه ها و سبزي تازه در روز مصرف نماييد. از غلات و فرآورده هايي كه از آن به دست مي آيند، مثل  نخود، لوبيا، عدس و جز اينها سود بجوييد. از خوردن كلم، گل كلم، كاهو، كلم بروكلي و سويا غفلت نورزيد مطالعات حكايت از آن دارند كه مواد ياد شده خطر گرفتاري به سرطان هاي كولون و معده را به نحو موثري مي كاهند. مصرف چربي و مواد چرب را به حداقل برسانيد. تا سر حد امكان از چربي هاي گياهي استفاده كنيد در نظر داشته باشيد كه مصرف خوراكي ها و مواد خيلي چرب، احتمال ابتلا به سرطان ها رحم، روده و پروستات را مي افزايد.

۳- فعال و پرتحرك باشيد ورزش را از ياد نبريد تا پيوسته وزني طبيعي و بدني سالم داشته باشيد. انجام تمرينات ورزشي، نرمش و فعاليت بدني متناسب با سن و داشتن وزني طبيعي و ايده آل، نقش بسزايي را در جلوگيري از پيدايي سرطان به عهده دارد. با انجام فعاليت هايي از اين قبيل و مهار وزن خويش، قادر مي شويد از چاقي  و اضافه وزن كه منشا بسياري از امراض است، پيش گيري كنيد. تجربيات مزبور را مي توانيد هر دفعه به مدت 3 دقيقه و دستكم 4 بار در هفته انجام دهيد شما به راحتي مي توانيد با پياده روي و يا حتي راه رفتن در خانه  و حياط، به هدف مورد نظر دست يابيد.

۴- از اشعه مستقيم آفتاب و سایر اشعه های مضر دیگر دوري جوييد

يكي از شايع ترين و البته قابل پیشگیری ترين سرطان ها، سرطان پوست است. پرتو آفتاب يكي از دلايل عمده ي ابتلا به سرطان پوست شمرده مي شود وانگهي، قرار گرفتن در برابر اشعه ي مجهول (ايكس)، مواد راديواكتيو و مجاورت با مواد شيميايي به مدت طولاني هم بسيار موثر است.

سرطان پوست، قسمت هايي از پوست را كه بيشتر در معرض نور و اشعه ي آفتاب هستند، درگير مي كند،  مثل دستان، چهره، گوش ها، پيشاني و ساعد. اين گونه سرطان  چنانچه زود تشخيص داده شود به راحتي درمان شدني است بنابراين به نكات زير توجه نماييد:

تا آن جايي كه ممكن است بين ساعات 10 صبح تا 4 بعدازظهر كه اشعه ي فرابنفش به حداكثر مي رسد، از منزل خارج شويد و چنانچه ناچاريد، پوست دست و صورتتان را با دستكش و كلاه محافظت كنيد. بكوشيد روزهاي آفتابي در سايه ي درختان يا ساختمان‌ها راه برويد و به مدت طولاني در معرض آفتاب قرار نگيريد. از كرم هاي ضد آفتاب كه داراي عامل محافظتي نور آفتاب (اس پي اف) باشد، استفاده نماييد. لازم به يادآوري است كه اين شيوه ها صرفا مخصوص فصل تابستان نيست و پيوسته بايد مراقب پوست خود باشيد تا به سرطان پوست مبتلا نشويد.

۵- نسبت به تغييرات بدن خود حساس و آگاه باشيد: داشتن آگاهي و اطلاعات كافي درباره‌ي بخش هاي گوناگون بدن انسان و هم چنين نشانه هاي بارز امراض متفاوت و اهميت دادن به بدن و تندرستي، البته نه به اين معني كه نسبت به كوچك ترين مساله اي حساس و نگران شويم، قادر است در پيش گيري و مداواي به موقع بسياري از انواع سرطان به ما ياري كند.

همواره سالم و تندرست باشید

 بارم جدید کتاب زیست شناسی پیش دانشگاهی

پریمات ها (نخستی ها)

پریماتها(نخستی ها)
در صفحه ی ۵۳ زیست سال سوم در بحث مقایسه ی مغز مهره داران اسمی از پریمات ها برده شده و در زیر نویس نام لمور ذکر گردیده و دانش آموزان که با توجه به نقص کتاب های زیست ، رده بندی را نخوانده اند سردرگم می شوند.آنان خواستار توضیحات بیش تری راجع به پریمات ها و این که لمور چگونه موجودی است می شوند.آنچه به اختصار در ذیل می آید به منظور روشن شدن بحث است.
در اولین سطح رده بندی موجودات زنده را به ۵ گروه تقسیم می کنند.به موجب قرارداد نام اولین سطح رده بندی را فرمانرو یا سلسله می گویند.براین اساس موجودات زنده در اولین سطح رده بندی به فرمانروی باکتری ها ، آغازیان ، قارچ ها ، گیاهان و جانوران رده بندی می شوند.اگر هر یک از این گروه های بزرگ را به گروه های کوچکتر تقسیم کنیم به دومین سطح رده بندی می رسیم که نام آن شاخه است. سومین سطح رده بندی را رده ، چهارمین را راسته و سطوح بعدی را به ترتیب تیره ، جنس(سرده) و گونه می گویند.
حال جایگاه انسان در سطوح رده بندی چنین است:
فرمانرو جانوران – شاخه مهره داران – رده پستانداران – راسته نخستیان(پریمات ها) – تیره انسان نماها – جنس یا سرده انسان ها(Homo) – گونه بخرد(sapiens)
پریمات ها را به سه دسته تقسیم می کنند که عبارتند از لمورها ، میمون ها و آدمیان
لمورها ابتدایی ترین نخستی ها هستند.آنها جانورانی کوچک و ترسو بوده و دم درازی دارند.لکورها مانند میمون ها همه چیز خوارند و بر روی درختان در جنگل های ماداگاسکار زندگی می کنند.
میمون ها خود به دو دسته ی کوچکتر دم دار و بی دم تقسیم می شوند.میمون های دم دار از نظر طرز زندگی پیشرفته تر از لمورها هستند. بوزینه و میمون عنکبوتی نمونه هایی از این گروه هستند.در میمون های بی دم دست ها درازتر از پاهاست ولی پاها برای گرفتن اشیا مناسب است.ژیبون ، اورانگوتان ، شمپانزه و گوریل از میمون های بی دم هستند.
آدمیان به خاطر توانایی یادگیری فوق العاده ، هوشمندی ، قدرت تفکر ، داشتن بدن راست موقع حرکت ، پیشانی راست ، قابلیت سخن گویی ، داشتن مخ بزرگ و بسیار چین خورده از دیگر پستانداران متمایز هستند

مکانیسم های تنظیم بیان منحصر بفرد در پریمات ها

اگرچه توالی ژنوم انسان حدود 10 سال قبل مشخص شده است اما، دانستن توالی بدون دانستن عملکرد آن به طور کامل مؤثر نخواهد بود. جدیدترین مکانسیم تنظیم بیان ژن که شناسایی شده است، بر اساس عملکرد توالی های تکراری Alu بوده که در سراسر ژنوم انسان و همچنین پریمات ها پراکنده اند. مدت بسیاری از شناسایی این توالی های تکراری می گذرد اما، هنوز اطلاعات زیادی در ارتباط با عملکرد آن ها شناسایی نشده است. دانشمندان هم اکنون متوجه شده اند که عناصر Alu با مولکول های RNA دیگری به نام RNAهای غیر رمز کننده طویل (lncRNAs) همراه می شوند که تنظیم کننده تولید پروتئین ها می باشند. حضور این مولکول ها تنظیم کننده عمل صحیح ترجمه مولکول mRNA به تعداد مناسب پروتئین مربوطه می باشد. در صورت عدم تنظیم بیان ژن و کنترل تولید پروتئین، امکان ایجاد مشکلات سلولی و تکثیر بیش از حد سلول وجود دارد که در برخی موارد می تواند منجر به سرطان های مختلف شود.

به گفته آقای Maquat (پروفسور بیوشیمیدان و بیوفیزیکدان و رئیس مرکز زیست شناسی
RNA از مرکز پزشکی راشستر): زمانی تصور بر این بود که عناصر پرتکرار Alu جزء هتروکروماتین زائد (Junk) هستند اما امروزه با کشف lncRNAs و بررسی عملکرد آن ها به این نتیجه رسیده اند که این توالی ها برای تولید صحیح پروتئین بسیار مهم و ضروری هستند. برای تنظیم بیان و مقدار بیان صحیح ژن ها، فرآیند تولید پروتئین مرحله به مرحله تحت کنترل می باشد. برخی از این تنظیم ها در مرحله تولید پروتئین است و برخی دیگر در مرحله تولید mRNA می باشند. بسیاری از تحقیق ها و بررسی ها برای مهار کردن بیماری ها روی کنترل تنظیم بیان ژن در مرحله تولید mRNA معطوف شده است. با شناسایی این مسیر کنترلی جدید از طریق توالی های Alu، راه دیگری برای بررسی های کنترلی بیماری ها باز شده است. این دانشمندان متوجه شده اند که عناصر Alu و lncRNAs باهم همکاری کرده و باعث پیش برد فرآیندی به نام SMD (Staufen 1-mediated mRNA decay) می شوند. فرآیند SMD باعث می شود تا مولکول های mRNA پس مدت زمان معینی که منجر به تولید مقدار لازم پروتئین در سلول شده اند، از بین رفته و تخریب شوند. با انجام این عمل سلول دچار مشکل تولید پروتئین اضافه نخواهد شد. عناصر Alu و lncRNAs باعث متصل شدن پروتئین Staufen-1 به مولکول های mRNA می شوند. پروتئین Staufen-1  با کمک پروتئین تنظیمی دیگری به نام UPF1 باعث می شود تا مولکول mRNA پس از اتمام ترجمه تخریب شود و دیگر قادر نباشد تا مرحله جدیدی از ترجمه را آغاز کند.

نوروز بر همگان مبارک

پلوئیدی به شمار کپی های تعداد کروموزم ها اشاره می کند. تعداد سری های پایه کروموزم در یک موجود شماره مونوپلوئیدی نامیده می شود.( monoploid number ) پلوئیدی سلول ها در یک موجود می تواند تغییر کند. در سلول ها باید دی پلوئید باشند( که شامل یک سری کروموزم از هر والد می باشد ) با این وجود سلول های جنسی (اسپرم و تخمک) هاپلوئید هستند. در مقابل تتراپلوئیدی ( چهار سری کروموزم ) یک نوع پلی پلوئیدی معمولی در گونه های سالم گیاهی می باشد. یوپلوئیدی یا شماره یوپلوئیدی در یک سلول انسانی 46 است.

اقسام پلوئیدی:

1- هاپلوئید                                            5- آنیو پلوئیدی                  

  2- دی پلوئیدی                                      ۶- هاپلوئید استیشن 

  3- هاپلو دیپلوئیدی                                 7- پلوئید متغیر یا نامعین                                       

   ۴  - هاپلوئیدی                                                                    

هاپلوئیدی

هاپلوئید ( در یوناین به معنای ساده ) سلول هایی که یک کپی از هر کروموزم را حمل می کنند. اغلب قارچ ها و تعدادی از جلبک ها، موجودات هاپلوئیدی مانند جنس نر زنبورهای عسل، زنبورهای بی عسل و مورچه ها اغلب هاپلوئید هستند. برای موجوداتی که یک سری کروموزم دارند دوره مونوپلوئیدی به جای هاپلوئیدی می تواند به کار رود. گیاهان و دیگر جلبک ها بین یک دوره هاپلوئیدی و یک دوره دی پلوئیدی تغییر می کنند (البته با ارجحیت یک دوره بر دیگری) که تناوب نسل نامیده می شود. اغلب موجودات دیپلوئید سلول های جنسی هاپلوئید تولید می کنند. که می تواند با پیوستن به هم به شکل تخم دیپلوئید درآید. برای مثال جانوران عمدتاً دیپلوئیدنداما گامت هاپلوئید تولید می کنند.

دیپلوئید

سلول های دیپلوئید (در یونانی به معنای دو برابر) دو کپی (همولوگ) از کروموزم دارند( هر دو نوع کروموزم جنسی و غیر جنسی) معمولاً یک کپی از مادر و یک کپی از پدر. اغلب سلول های سوماتیک (پیکری) مجموعه موجودات دیپلوئید هستند.

هاپلودیپلوئیدی

یک هاپلودیپلوئید گونه ای است که یکی از دو جنس سلول های هاپلوئید و جنس دیگر سلول های دیپلوئید دارد. اغلب به طور معمول نرها هاپلوئید و ماده ها دیپلوئید هستند. در برخی گونه ها نرها از تخم های لقاح نیافته حاصل می شوند که این فرایند بکرزایی Arrhenotokous یا آرهنو توکی ساده نامیده می شود، که ماده ها از تخمک های لقاح یافته حاصل می شوند. اسپرم دومین سری کروموزم ها را در هنگام لقاح تاَمین می کند. هاپلو دیپلوئیدی در بسیاری از گونه های حشرات از دسته Hymenoptera به خصوص مورچه ها، زنبور عسل و زنبور وحشی وجود دارد. یک نتیجه هاپلودیپلوئیدی آنست که رابطه بین دو خواهر در آن از از دیپلوئیدی بیشتر است. این می تواند توضیحی بر گروه گرایی در این نوع حشرات باشد. به طوری که قدرت انتخاب خویشاوند را افزایش میدهد. این مطلب ثابت می کند که هاپلودیپلوئیدی هم چنین ارتباط خواهرها را با برادرها کاهش می دهد. و به صورت تئوری اثرات فوق را متعادل می سازد. در برخی گونه های Hymenoptera حشره کارگر اغلب توانایی دی پلوئید (و بنابراین ماده) زاده بارور را دارد. که تبدیل به ملکه می شود. دومین سری کروموزم از اسپرم نمی آید بلکه از یکی از سه جسم قطبی در طی آنافاز میوز 2 گرفته می شود. این مراحل بکرزایی ( تلی توکس Thelytkous  ) یا تلی توکوس ساده نامیده می شود.

هاپلوئید استیشن

( از کلمه یونانی به معنای ساده سازی) عبارت است از مراحل خلق یک سلول هاپلوئید از سلول دیپلوئید. این مرحله آزمایشگاهی است که در آن یک سلول طبیعی وادار می شود فقط بانیمی از کرموزم هایش که تنها یک سری می باشد زندگی کند. در پستانداران این سلول تحول یافته معادل اسپرم یا تخمک است. این یکی از مراحلی است که توسط محققان ژاپنی برای تولید موش های بی پدر (Kaguya ) به کار گرفته شد.

آنیوپلوئیدی

زمانی آنیوپلوئیدی بکار می رود که یک سلول شماره پلوئیدی غیر طبیعی یا نا صحیح داشته باشد. که این امر مشکلاتی را برای سلول ایجاد می کند. اغلب اشکال آنیوپلوئیدی در انسان کشنده است اما تریزومی ( سه کپی ) از کروموزم جنسی ( سندروم کلاین فلتر ) و کروموزم 21 ( نشانگان داون ) نسبتاً معمولی هستند. بعضی شکل های خرچنگ تعداد ناقص پلوئیدی دارند که موجب افزایش کروموزم می شود. (missgregation)

پلی پلوئیدی 

عبارت است از این که همه سلول ها، چندین جفت کروموزم بیش تر از سری پایه دارند. این ممکن است در برخی گونه ها وجود داشته باشد. و برای گونه هایی کشنده باشد. این اشکال آلو پلوئیدی نامیده می شوند ( اغلب مانند آمفی پلوئیدی یا آلو تترا پلوئیدی شناخته و معرفی می شوند) که در آن دو گونه جداگانه با هم هیبرید می شوند و بعداً کروموزم هایشان دو برابر می شود. مانند گندم نان پلی پلوئیدی معمولاً در گیاهان اتفاق می افتد ولی در جانوران به ندرت دیده می شود. اغلب در موجودات دیپلوئید ممکن است سلول های بدنی پلی پلوئیدی شوند که از مراحلی است که آندورپلیکاسیون نامیده می شود. که در این مراحل ژنوم دو برابر می شود بدون آنکه تقسیم میتوز اتفاق بیفتد.

پلی پلوئیدی متغییر یا نا معین

بسته به وضعیت رشد پروکاریوت ها از جمله باکتری ها ممکن است تعداد 1 الی 4 کپی از کروموزم داشته باشند. و آن تعداد به طور معمول کسری شامل بخشی از کروموزم که در زمان معین همانند سازی می کند می باشد. این بدان علت است که برخی از ارگانیسم ها به طور مداوم به چند شکل وجود دارد.         

در ادامه تغییرات کتاب های زیست شناسی متوسطه جهت اطلاع و استفاده به صورت لینک آورده ام 

به منظور اطلاع و استفاده همکاران، دانش آموزان و اولیای محترم بارم امتحانات تمامی پایه های درس زیست شناسی را در ادامه  آورده ام